३५ हजारमाथि बाढीको जोखिम, बाँकेमा मनसुनसँगै बढ्यो सतर्कता
८ हजार ५ सय घरधुरी जोखिममा, राप्तीसोनारी–नरैनापुर–डुडुवामा विशेष निगरानी; विपद् आउनुअघि नै उद्धार र राहतको तयारी
नेपालगञ्ज । मनसुन सुरु भएसँगै बाँकेमा बाढी तथा डुबानको सम्भावित जोखिम फेरि चर्चामा आएको छ। यस वर्ष जिल्लाका करिब ३५ हजार नागरिक बाढी तथा डुबानको जोखिममा पर्न सक्ने पूर्वानुमान गरिएको छ।
जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समिति बाँकेले तयार पारेको मनसुन पूर्वतयारी कार्ययोजनाअनुसार जिल्लाका ८ हजार ५ सय घरधुरी सम्भावित बाढी तथा डुबानबाट प्रभावित हुनसक्ने देखिएको हो।
यो तथ्यांकले बाँकेका लागि मनसुन केवल वर्षाको मौसम नभई सम्भावित विपद्को समय पनि रहेको संकेत गरेको छ।
जोखिम आउनुअघि नै तयारी
विगतमा बाढी तथा डुबानको मार खेप्दै आएका बाँकेका स्थानीय तहले यसपटक सम्भावित जोखिम न्यूनीकरणका लागि पूर्वतयारीलाई प्राथमिकता दिएका छन्।
जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समिति र जिल्लाका आठवटै स्थानीय तहले जोखिमयुक्त क्षेत्र पहिचान, उद्धार तथा राहत व्यवस्थापनदेखि सुरक्षा निकायसँगको समन्वयसम्मका काम अघि बढाएका छन्।
विपद् आएपछि उद्धारका लागि दौडिनुभन्दा विपद् आउनुअघि नै तयारी अवस्थामा रहनुपर्ने निष्कर्षसहित जिल्ला प्रशासन र स्थानीय तहहरू तयारीमा जुटेका हुन्।
पहाडमा पानी पर्दा बाँकेमा बढ्छ चिन्ता
बाँकेको बाढी जोखिम केवल जिल्लाभित्र परेको वर्षामा मात्र निर्भर हुँदैन। पहाडी क्षेत्रमा हुने लगातार वर्षाले नदीमा पानीको बहाव बढ्दा तराईका तल्लो भूभागमा समेत त्यसको प्रभाव पर्न सक्छ।
जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिका सूचना व्यवस्थापन अधिकृत रूपन ज्ञवालीले पछिल्ला दिनमा पहाडी जिल्लामा भइरहेको वर्षाका कारण बाँकेमा समेत सम्भावित जोखिमप्रति सचेत रहन आग्रह गरिएको बताए।
उनका अनुसार जोखिमयुक्त क्षेत्रका नागरिक, स्थानीय तह तथा सम्बन्धित निकायलाई आवश्यक पूर्वतयारीसहित तयारी अवस्थामा रहन भनिएको छ।
“पहाडी जिल्लामा लगातार वर्षा भइरहेकाले नदीमा पानीको बहाव बढ्न सक्ने सम्भावना हुन्छ। त्यसैले बाँकेका सम्भावित जोखिम क्षेत्रलाई लक्षित गरी पूर्वतयारीका काम गर्न आग्रह गरिएको छ।”
तीन पालिका सबैभन्दा बढी जोखिममा
बाँकेका आठ स्थानीय तहमध्ये राप्तीसोनारी, नरैनापुर र डुडुवा गाउँपालिका बाढी तथा डुबानको दृष्टिले बढी जोखिमयुक्त क्षेत्रमा पर्छन्।
विशेषगरी राप्ती नदीमा आउने बाढीका कारण प्रभावित हुनसक्ने बस्तीलाई लक्षित गर्दै विभिन्न स्थानमा तटबन्ध निर्माण गरिएका छन्।
तटबन्ध निर्माणपछि विगतको तुलनामा जोखिम केही कम भएको विपद् व्यवस्थापन समितिको भनाइ छ।
तर तटबन्ध बनेकै कारण जोखिम पूर्ण रूपमा समाप्त भएको छैन।
नदीको बहाव, वर्षाको अवस्था र सम्भावित डुबान क्षेत्रबारे निरन्तर निगरानी आवश्यक रहेको समितिले जनाएको छ।
तटबन्ध छ, जोखिम भने बाँकी
बाढी नियन्त्रणका लागि संरचना निर्माण भए पनि प्राकृतिक विपद्को जोखिमलाई पूर्ण रूपमा रोक्न सकिँदैन।
अत्यधिक वर्षा, नदीमा पानीको बहाव अचानक बढ्नु, तटबन्धमाथि पानी पुग्नु वा अन्य संरचनामा क्षति पुग्नुजस्ता अवस्थाले जोखिम पुनः बढाउन सक्छ।
त्यसैले राप्तीसोनारी, नरैनापुर र डुडुवाका नदी तथा खोला आसपासका बस्तीलाई विशेष सतर्कतामा राखिएको छ।
‘विपद् आएपछि होइन, पहिल्यै तयार हुनुपर्छ’
बाँकेका प्रमुख जिल्ला अधिकारी दिलकुमार तामाङका अनुसार बाढी तथा डुबानबाट हुनसक्ने क्षति न्यूनीकरणका लागि जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समिति र स्थानीय तहले मनसुन पूर्वतयारी तथा प्रतिकार्य योजनाअनुसार काम गरिरहेका छन्।
उहाँका अनुसार विपद् आएपछि उद्धार तथा राहतमा जुट्नुभन्दा जोखिम न्यूनीकरण र पूर्वतयारीलाई प्राथमिकता दिइएको छ।
यसका लागि स्थानीय तह, सुरक्षा निकाय र सरकारी निकायबीच समन्वयलाई समेत प्राथमिकतामा राखिएको छ।
विपद् आए तत्काल परिचालन हुने तयारी
बाढी तथा डुबानको अवस्था सिर्जना भएमा तत्काल उद्धार तथा राहतमा परिचालन हुन सक्ने गरी आवश्यक तयारी गरिएको जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिले जनाएको छ।
सम्भावित जोखिम क्षेत्रको निगरानी, स्थानीय तहसँगको समन्वय तथा सुरक्षा निकायलाई तयारी अवस्थामा राख्ने कामलाई प्राथमिकता दिइएको छ।
यसले विपद्को समयमा उद्धार र राहतमा हुने ढिलाइ कम गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
३५ हजार नागरिकको प्रश्न : तयारी पर्याप्त छ?
यस वर्ष ८ हजार ५ सय घरधुरीका करिब ३५ हजार नागरिक जोखिममा रहेको पूर्वानुमान गरिएको छ।
संख्या आफैंमा ठूलो छ।
त्यसैले प्रश्न केवल तटबन्ध बने कि बनेनन् भन्ने होइन—जोखिममा रहेका नागरिकलाई विपद्को पूर्वसूचना कति छिटो पुग्छ, उद्धार टोली कति समयमा पुग्छ र सुरक्षित स्थानमा स्थानान्तरणको व्यवस्था कति प्रभावकारी छ?
मनसुनको समयमा यी प्रश्नको उत्तर व्यवहारमै खोजिनुपर्ने देखिन्छ।
विगतमा बाढी तथा डुबानको असर भोग्दै आएका बस्तीमा पूर्वाधार निर्माण र पूर्वतयारीका काम भइरहेका छन्। तर मौसमको अवस्था हरेक वर्ष फरक हुन सक्ने भएकाले तयारीलाई निरन्तरता दिनुपर्ने चुनौती बाँकी छ।
अब बाँकेको परीक्षा मनसुनसँगै
बाँकेमा सम्भावित जोखिमको पूर्वानुमान सार्वजनिक भइसकेको छ। जोखिम क्षेत्र पनि पहिचान भएका छन्। स्थानीय तहदेखि सुरक्षा निकायसम्म तयारीको दाबी गरिएको छ।
अब चुनौती एउटै छ—पूर्वतयारी कागजमा सीमित हुन्छ कि संकटको समयमा मैदानमै देखिन्छ?
३५ हजार नागरिकलाई सम्भावित बाढी र डुबानबाट सुरक्षित राख्नु सामान्य जिम्मेवारी होइन।
मनसुनको पानी बढ्दै जाँदा बाँकेको जोखिम पनि बढ्न सक्छ। त्यसैले अहिलेको तयारी नै भोलिको क्षति कम गर्ने सबैभन्दा महत्वपूर्ण आधार बन्नेछ।
बाँकेलाई बाढी आउँदा उद्धार गर्ने जिल्ला होइन, बाढी आउनुअघि नै नागरिकलाई सुरक्षित राख्ने जिल्ला बनाउने चुनौती अब सम्बन्धित निकायसामु छ ।
