गरिबीले रोक्न नसकेको दौड : पेरेबाट विश्वको शिखरसम्म
बाँके । जुम्लाको सदरमुकाम खलंगाबाट यात्रा सुरु हुन्छ। केही घण्टा कच्ची सडकमा सवारी गुड्छ। त्यसपछि बाटो सकिन्छ, पैदल यात्रा सुरु हुन्छ। उकालो–ओरालो, भीरपाखा र साँघुरा गोरेटो पार गर्दै करिब चार घण्टापछि पुगिन्छ पातारासी गाउँपालिका–२ को एउटा सानो गाउँ—पेरे।
पहिलो नजरमा यो गाउँ कुनै असाधारण ठाउँ जस्तो लाग्दैन। केही परम्परागत घर, खेतबारी, चौरीका गोठ, हिमालबाट झरेको चिसो हावा र संघर्षसँग अभ्यस्त मानिसहरूको सामान्य जीवन। तर यही गाउँले एउटा असाधारण कथा जन्माएको छ। यस्तो कथा, जसले नेपालको सीमाना पार गर्दै विश्व खेलकुदको इतिहासमा आफ्नो नाम लेखाएको छ।
त्यही गाउँकी छोरी हुन् अन्तर्राष्ट्रिय अल्ट्रा ट्रेल धाविका सुनमाया बुढा।
आज उनी विश्वका कठिनतम पहाडी दौडहरू जितिरहेकी छन्। तर उनको यात्रा कुनै सुविधासम्पन्न प्रशिक्षण केन्द्रबाट सुरु भएको थिएन। त्यो यात्रा सुरु भएको थियो अभाव, सामाजिक दबाब, आर्थिक कठिनाइ र सपनालाई बचाइराख्ने अदम्य इच्छाशक्तिबाट।
जब छोरीको सपना गरिबीभन्दा ठूलो बन्यो
सुनमायाको बाल्यकाल कर्णालीका अधिकांश बालबालिकाजस्तै संघर्षपूर्ण थियो। परिवारको आम्दानी सीमित थियो। बुबा गोरबहादुर बुढा र आमा मुनकली बुढाको चाहना छोरीले पढेर सरकारी जागिर खाओस् भन्ने थियो। तर सपना र वास्तविकताबीच गरिबी ठूलो पर्खाल बनेर उभिएको थियो।
एसईईपछि गाउँबाहिर पढाउने आर्थिक क्षमता परिवारसँग थिएन। त्यसैले घरमा अर्को निर्णय भयो—अब छोरीको विवाह गरिदिने।
परिवारले सम्झायो, “बिहे गरेपछि पनि पढ्न सकिन्छ।”
तर सुनमायाले त्यो बाटो रोजिनन्।
उनले विवाहलाई होइन, भविष्यलाई रोजिन्।
उनले समाजले देखाएको बाटो होइन, आफैंले बनाउने बाटो रोजिन्।
त्यो निर्णय सजिलो थिएन। तर त्यही निर्णयले आज विश्वभर नेपाली झण्डा फहराइरहेको छ।
खेलमै भेटियो आफ्नो परिचय
खलंगा पुगेपछि उनको जीवनले नयाँ मोड लियो। पढाइसँगै खेलकुदतर्फ आकर्षण बढ्दै गयो।
विद्यालय जीवनदेखि दौडप्रति विशेष रुचि राख्ने सुनमायाले महसुस गरिन्—उनको वास्तविक शक्ति कक्षाकोठाभन्दा बढी पहाडका गोरेटोमा छ।
कर्णालीका उकालो, खोला, जंगल र पाखाहरू नै उनका पहिलो प्रशिक्षण मैदान बने।
कुनै आधुनिक ट्र्याक थिएन।
कुनै वैज्ञानिक प्रशिक्षण थिएन।
कुनै महँगो उपकरण थिएन।
थियो त केवल दौडिन मन पराउने एउटा सपना।
त्यही सपना बोकेर उनले अल्ट्रा ट्रेल रनिङको यात्रा सुरु गरिन्।
अभाव नै उनको पहिलो प्रशिक्षक थियो
आजका सफलताको चमकभित्र अनगिन्ती अभाव लुकेका छन्।
कहिलेकाहीँ राम्रो जुत्ता किन्न पैसा हुँदैनथ्यो।
साइज नमिल्ने जुत्ता लगाएर पनि दौडिनुपर्थ्यो।
तालिमपछि शरीरलाई चाहिने पोषण उपलब्ध हुँदैनथ्यो।
काठमाडौं पुग्नु नै ठूलो उपलब्धि जस्तो लाग्थ्यो।
तर उनले कहिल्यै अभावलाई बहाना बनाइनन्।
बरु त्यही अभावलाई आफ्नो शक्ति बनाइन्।
सायद त्यसैले उनी अहिले हजारौँ मिटर उकालो चढ्दा पनि हार मान्दिनन्।
इटालीमा नेपाली झण्डा सबैभन्दा अगाडि पुग्यो
२७ जुन २०२६।
विश्वका उत्कृष्ट अल्ट्रा धावकहरू इटालीको डोलोमाइट पर्वत क्षेत्रमा भेला भएका थिए।
प्रतियोगिता थियो—लावारेडो अल्ट्रा ट्रेल १२० किलोमिटर।
५,८०० मिटरभन्दा बढी उकालो।
घण्टौँको निरन्तर दौड।
रातभरको संघर्ष।
अत्यन्त कठिन मौसम।
त्यही प्रतिस्पर्धामा सुनमाया पनि थिइन्।
दौडको अन्तिम चरणसम्म प्रतिस्पर्धा निकै कडा थियो।
अन्तिम ओरालोमा उनले अष्ट्रेलियाकी बलियो प्रतिस्पर्धीलाई उछिन्दै अग्रता लिइन्।
जब उनी फिनिस लाइन पार गरिन्, घडीमा समय थियो १३ घण्टा ३३ मिनेट १८ सेकेन्ड।
त्यो केवल जित थिएन।
त्यो नयाँ कोर्स रेकर्ड थियो।
११ वर्षदेखि कसैले तोड्न नसकेको रेकर्ड।
र त्यो रेकर्ड तोड्ने खेलाडी थिइन्—नेपालकी छोरी।
आयोजकले उनलाई प्रतियोगिताकी नयाँ रानी घोषणा गर्यो।
त्यो क्षण केवल सुनमायाको जित थिएन, त्यो सम्पूर्ण नेपालको गर्व थियो।
‘रात सबैभन्दा कठिन थियो’
इटालीको अनुभव सुनाउँदै उनी भन्छिन्,
“रातभर दौडिनु नै सबैभन्दा गाह्रो भयो। निद्रा लाग्ने डर थियो। खाना पनि फरक थियो। तर मनले हार मान्न दिएन।”
यो भनाइले एउटा कुरा स्पष्ट पार्छ—अल्ट्रा ट्रेल केवल शरीरको खेल होइन, यो मानसिक शक्तिको पनि परीक्षा हो।
विश्वले चिन्ने नाम बनिसकेकी सुनमाया
इटालीभन्दा अघि पनि उनले विश्वभर नेपालको नाम चिनाइसकेकी थिइन्।
हङकङ, चीन, स्विट्जरल्यान्ड, दक्षिण अफ्रिका, फ्रान्स, थाइल्यान्डलगायत विभिन्न देशमा उनले एकपछि अर्को सफलता हात पारिन्।
विश्व माउन्टेन एन्ड ट्रेल रनिङ च्याम्पियनसिपमा पदक जित्ने पहिलो एसियाली महिला बन्नु आफैंमा ऐतिहासिक उपलब्धि हो।
उनको प्रत्येक जितसँगै अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा नेपालको नाम अझ ठूलो हुँदै गएको छ।
सम्मानको अर्थ केवल पुरस्कार होइन
यति धेरै सफलता पाएपछि पनि सुनमायाको एउटा प्रश्न अझै बाँकी छ।
किन नेपाली खेलाडीले संघर्षका दिनमा आवश्यक साथ पाउँदैनन्?
उनको बुझाइमा सम्मान भनेको पुरस्कार वा नगद मात्र होइन।
राज्यको विश्वास, समाजको हौसला र अवसरको समान पहुँच पनि सम्मानकै हिस्सा हुन्।
उनको आग्रह छ—नेपालले प्रतिभा खोज्नेभन्दा पनि प्रतिभा जोगाउने प्रणाली बनाउनुपर्छ।
परिवारको बदलिएको दृष्टिकोण
एक समय विवाहका लागि दबाब दिने बाबुआमा अहिले गर्वका साथ छोरीको सफलता सुनाउँछन्।
उनीहरू स्वीकार्छन्,
“त्यतिबेला हामीले परिस्थितिका कारण त्यो निर्णय गरेका थियौँ। आज लाग्छ, छोरीले सही निर्णय गरिछ।”
सुनमायाको सफलता केवल उनको जित होइन, त्यो एउटा परिवारको सोच बदलिएको कथा पनि हो।
गुरुको विश्वासले सम्भव भएको उडान
सुनमायाको यात्रामा प्रशिक्षक हरिबहादुर रोकायाको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण छ।
जुम्लाको माटोमै बसेर दशकौँदेखि खेलाडी उत्पादन गरिरहेका रोकायाले सुनमायाभित्रको प्रतिभा चाँडै देखेका थिए।
उनी भन्छन्,
“प्रतिभा थियो, मेहनत असाधारण थियो। त्यसैले उनी यहाँसम्म आइपुगिन्।”
विश्व कीर्तिमान कायम गरिसकेका रोकायाले जुम्लाबाट दर्जनौँ राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडी उत्पादन गरेका छन्। सुनमाया तीमध्ये सबैभन्दा उज्यालो नक्षत्र बनेकी छन्।
पेरेले संसारलाई दिएको सन्देश
सुनमाया बुढाको कथा कुनै एक खेलाडीको जीवनी मात्र होइन।
यो कर्णालीको कथा हो।
यो नेपाली महिलाको साहसको कथा हो।
यो गरिबीले सपनालाई हराउन सक्दैन भन्ने प्रमाण हो।
यो समाजले बनाएका सीमाभन्दा ठूलो सपना देख्न सकिन्छ भन्ने विश्वास हो।
र यो हरेक युवाका लागि एउटा सन्देश पनि हो—
गन्तव्य कति टाढा छ भन्ने होइन, सपना कति ठूलो छ भन्ने कुराले इतिहास लेख्छ।
आज पेरे गाउँ विश्वका खेल मानचित्रमा पुगेको छ। कारण त्यहाँ कुनै ठूलो रंगशाला बनेको होइन। कारण एउटी छोरीले हार नमान्ने निर्णय गरेकी थिइन्।
सुनमाया बुढा अझै दौडिरहेकी छन्। उनी केवल पदकका लागि होइन, नेपालका हजारौँ सपना बोकेर दौडिरहेकी छन्। र प्रत्येक पाइला सँगै उनले विश्वलाई सम्झाइरहेकी छन्— सपना देख्ने आँट छ भने दुर्गम गाउँबाट पनि विश्व जित्न सकिन्छ।
